Thăm người quen cũ

Sau khi dự Họp mặt tất niên với các đồng môn Cao Thắng, từ đường Lê Hồng Phong tôi cuốc bộ qua đường Lý Thái Tổ để vào chung cư Nguyễn Thiện Thuật tìm thăm anh Trần Văn Sáng, nguyên Tổng Giám Thị Trung học Kỹ thuật Nguyễn Trường Tộ.

Ngày Thứ Sáu 6-12-2013, nhà tôi và tôi đã đến chung cư Nguyễn Thiện Thuật tìm anh ở số 311 Lot D. Căn chung cư đang sửa chữa, hỏi thăm mấy căn nhà khác, chẳng ai biết, có người chỉ nhà tổ trưởng để hỏi thăm, nhưng tiếc thay ông ta đi làm chưa về, tôi nhớ hôm Họp mặt truyền thống NTT-PĐP, tôi có gặp Trần Văn Nhựt, con anh Sáng, tôi có ý định thăm anh nên đã hỏi thăm, Nhựt trả trời “ Dạ! Ba em vẫn còn ở chỗ cũ”. Tôi đinh ninh trong trí chỗ cũ là 311 lot D, nay không tìm được anh, chúng tôi đành phải ra về.

Thứ Bảy 7-12-2013, các em cựu học sinh đến nhà dùng cơm, hỏi Nguyễn Văn Tịnh, anh cho biết 311 lot C, Tịnh còn cho biết thầy Trần Văn Sáng chân yếu, nên không đi đâu.

Cho nên hôm nay Chủ nhật 8-12-2013, nhất định tôi tìm được anh. Quả thật vậy! khi tôi đến nơi, người nhà cho biết anh đang nghỉ trưa, anh được đánh thức dậy để tiếp tôi.

Trông anh, nước da không còn sạm nắng, người có bề thế hơn xưa đôi chút, điều đó chứng tỏ anh thiếu vận động, anh cũng cho biết đi xuống, đi lên thang lầu khó khăn, chỉ khi nào nhớ quán cà-phê mới xuống núi một lần.

Tôi chào anh ra về, đi qua mấy căn nhà, tôi chợt nhớ chưa chụp với anh tấm ảnh, cho những người quen biết, các em cựu học sinh trông thấy dung nhan thầy Tổng Giám Thị, tôi quay lại chụp với anh tấm ảnh.

 Cũng trong khu nầy, tôi nhớ có anh Đỗ Lợi Sanh và chị Cung Thị Lan Phương, tôi quyết định đi thăm, cũng do không nhớ địa chỉ, chỉ nhớ anh chị không ở chung cư, ở căn nhà gần chung cư, thế là tôi đi loanh quanh, cuối cùng tôi thấy có một căn nhà, có hai lớp cửa, lớp cửa ngoài có đặc điểm khác hơn các căn nhà khác, tôi hỏi một người bán chè gần đó, bà ta cho biết đó là nhà của ông Sanh và bà Lan Phương. May quá tôi đã tìm đúng nhà.

Nhà không chuông, cửa ngoài đã khóa, tôi gọi, tôi vổ vào tấm tôn cửa ngoài, không nghe tiếng trả lời. Bên kia đường có người đàn bà còn trẻ, bán hàng ăn đi qua giúp gọi chủ nhà: “- Chị Lan Phương ơi có khách!”

Nhờ vậy, chị hé màn nhìn ra, ngờ ngợ rồi nhận ra tôi, chị vui vẻ mở hai lần cửa mời tôi vào.

Chị hỏi sao tôi biết nhà chị mà đến thăm, tôi cho biết, bốn hay năm năm trước tôi đến thăm vào buổi trưa, sau khi anh chị đi ăn cưới mới về tới nhà. Chị cho tôi biết chắc là lâu hơn, vì sau đó chồng chị, anh Sanh nằm một chỗ trong bảy năm, rồi bỏ chị đi đã 9 tháng rồi.

Tôi thật không ngờ, vậy lần trước tôi thăm anh chị phải 8, 9 năm rồi, hỏi chị sống với cháu nào không ? Chị cho biết với cậu con trai út và chị chỉ trên tường treo ảnh đứa cháu nội của chị chừng 10 tuổi.

Tôi hỏi thăm Đàn, em của chị, tôi nhớ xưa vào những năm 1960, Đàn từ Đà Lạt xuống Sàigòn, có ghé chùa Giác Minh, nhờ đó chúng tôi có quen biết nhau. Chị Lan Phương cho biết thêm Đàn có dạy ở Đại học Harward, nay đã về hưu, các con Đàn đều học ở Harward, nay đã thành đạt cả.

Nhớ lần trước, chị có cho biết về Tôn Thất Sỹ, lần này hỏi lại, chị cho biết anh ta làm việc ở Côn Sơn, sau 30 tháng 4 năm 1975, bị bắt rồi biệt tâm mất tích.

Thăm  chị khá lâu, thấy sức khỏe chị tốt, tuy đi lại hình như có khó khăn, tôi quên hỏi thăm về việc này.

 Nhớ lại ngày xưa, anh Trần Văn Sáng, ông Bùi Khắc Triệu là Giám thị và tôi cứ giờ ra chơi của học sinh là đi ra quán Út Bạch Lan ở đình Tân Kiển tại ngã tư Nguyễn Bỉnh Khiêm - Tự Đức uống cà phê, Ông Triệu mất ở Pháp cũng đã lâu. 

Còn chị Cung Thị Lan Phương đẹp người, đẹp nết, giọng dịu hiền có lúc sinh hoạt chung ở GĐPT Giác Minh. 

Ngày nay tuổi mỗi người đều cao, anh Sáng 82, chị Lan Phương 76, sống đếm từng tháng cho nên đi lại thăm viếng nhau, để biết mỗi người vẫn còn hiện hữu, tuổi cao ai cũng sống làm bạn với tật bệnh hàng ngày. Mong cho bạn bè ngày ngày được an vui.

Sg. 8-12-2013

Về Miền Tây

Hàng năm về Việt Nam, tôi kết hợp ngày giỗ mẫu thân, thăm thân nhân, dự lễ Họp mặt truyền thống cựu học sinh.

Năm nay, dù tôi đã về thăm ngôi nhà cũ, viếng mồ mả ông bà, đã thăm thân nhân và dự các cuộc họp mặt, nên tôi rất thong thả từ Sàigòn về quê, để dự lễ giỗ mẹ tôi.

Nhiều năm qua, tôi không đi xe đò, lần này muốn được đi xe đò tìm lại cảm giác xưa, cho nên tôi gọi điện thoại đặt chỗ trước hãng xe Phương Trang, vì nghe nói hãng xe đò này có uy tín, chạy đúng giờ, có nhiều tuyến đường từ miền Trung cho đến các tỉnh miền Nam, riêng đường Long Xuyên – Sàigòn cứ 30 phút xe chạy một chuyến.

Tôi đặt vé 8 giờ 15, hãng xe yêu cầu có mặt trước giờ xe chạy 30 phút, nhưng do tánh cẩn thận lúc 7 giờ 20 tôi đã có mặt tại phòng vé Bến xe Miền Tây. Giá vé 130.000 đồng, sau khi lấy vé xong, vì chưa tới giờ nên tôi vào phòng chờ đợi, ngồi chờ xe.

Phòng chờ đợi khá sạch sẻ, rộng rải, có nhiều hàng ghế dư chỗ cho khách ngồi, có nhà vệ sinh được nhân viên tạp dịch quét dọn tươm tất, có bình nước lọc, ly uống nước cho hành khách dùng trong khi chờ đợi. Tôi quan sát thấy ít nhất có một nam nhân viên trông nom phòng chờ đợi, thay chai nước lọc, ở gần cửa ra vào có hai nữ nhân viên trông nom các phòng vệ sinh và phòng chờ. Nói chung phòng chờ khang trang, dĩ nhiên không thể so sánh được với các phòng chờ ở nhà ga hàng không.

Xe rộng rải, ghế ngồi thoải mái, có lối đi ở giữa, mỗi bên có hai ghế. Tài xế và một nhân viên theo xe đều mặc đồng phục. Xe chạy đúng tốc độ quy định để bảo đảm an toàn cho hành khách. Xe bắt đầu chạy, mỗi hành khách được phát mội chai nước giải khát và một khăn lau ướt.

Xe chạy hết đường cao tốc Tp HCM, tới khoảng địa phận Cái bè, xe dừng tại điểm nghỉ 20 phút để cho khách ăn uống, giải khát, trạm nghỉ của Phương Trang khá rộng, có cửa hàng ăn uống, các quầy bán bánh, trái cây, có cả cửa hàng phục vụ thức ăn chay.

Xe tôi đi chạy tuyến đường qua cầu Mỹ Thuận, qua Sa Đéc, qua phà Vàm Cống mới về bến xe Bình Khánh ở thị xã Long Xuyên, tôi không nhớ, nhưng hình như trên 20 năm tôi mới đi lại lộ trình này, từ Sa Đéc những con rạch, con sông chạy cặp theo đường xe, xưa là những cánh đồng, nay nhà cửa san sát, xe chạy qua những địa danh quen thuộc như Nha Mân, Lai Vung, Lấp Vò những địa danh tôi từng biết đến khi dùng xe đò đi qua từ những năm cuối thập niên 1940, kỷ niệm sống dậy cả một thời học trò những năm 1950, những năm khốn khó, sau khi miền Nam được giải phóng, xe đò chạy than, mặt lộ đầy những ổ gà bằng thúng giê, chiếc đệm, đi xe đò về quê phải có giấy giới thiệu của “cơ quan nhà nước” phải đứng xếp hàng rồng rắng ở Bến xe miền Tây, bến xe mới ở Long Xuyên.

Mỗi lần nhớ đến “Trạm Tân Hương” là mỗi lần lòng tôi dâng trào cảm xúc, bởi vì có lần về quê thăm anh để xin tiền chi viện, về đến nhà đã tối, sáng hôm sau phải quay trở lại Sàigòn làm việc, không cách nào kịp xin “Giấy phép chở gạo”, không như ngày nay mọi người đều có điện thoại di động, có thể gọi đến mọi nơi, báo trước được mọi điều. Lần đó, anh tôi bảo mấy cháu, cho tôi “hai bao cát gạo”, anh nói với tôi: “Qua được trạm Tân Hương, đem về cho mấy cháu ăn”. Đến nơi, trên mui xe chừng trên 30 bao gạo của bạn hàng, mỗi bao chừng 50 kg đều qua trót lọt, còn 2 bao gạo của tôi, tổng cộng chừng 10 hay 15 kg bị tịch thu, lúc ấy tôi nhớ đến cảnh con mình phải “ăn độn bo bo” lòng đầy câm phẩn, chế độ đã tạo ra sự bất công, chà đạp tấm lòng anh tôi gửi cho mấy cháu. Trạm Tân Hương nay không còn dấu tích, nhưng trong lòng tôi cái Trạm Tân Hương ngày đó khó quên.

Về tới bến xe Long Xuyên, trong vòng 10 km, hãng dùng xe trung chuyển đưa khách về nhà, có xe đưa những người đi về Phú Hòa, lộ tẻ đi Tri Tôn và một xe đưa khách về nhà trong thị xã Long Xuyên. Có thể nói hãng xe Phương Trang phục vụ tốt và ân cần.

Vì về đến Long Xuyên khoảng hơn 12 giờ, nên sau khi dùng cơm ở quán ăn Hồng Phát số 242/4 đưòng Lương Văn Cù (ở mặt tiền đường lớn), tôi về lại Năng gù, thăm nhà viếng nghĩa trang gia đình để chụp thêm vài tấm ảnh và thăm lại vài người như thằng Cuộc, là bạn cùng tắm sông, lật đất cày bắt dế, đi ra sau vườn hái bông vò vẻ, hái trái cơm nguội, gặp lại nhau tại nhà hắn, hắn chẳng nhận ra tôi, khi tôi nhắc tên tôi cho hắn biết, hắn mừng vô hạn, thể hiện đầy đủ trên nét mặt người già nua, hắn với tôi cùng tuổi, năm nay đã bước qua “thất thập cổ lai hy” của ông Đỗ Phủ, hắn gọi tôi bằng “cậu” vì bà cố hắn với bà nội tôi là chị em bạn dì trong gánh họ Dương, là gánh họ có thanh thế nhất trong làng, chẳng những được tôn thờ trong Đình làng mà còn có Phủ thờ bề thế xây cất bên cạnh Đình làng, còn ông cố hắn với ông cố tôi là anh em ruột cùng mẹ, khác cha. 

Lần này tôi được “sở mục nhãn thị” Chợ Bình Thủy được xây cất gần đây phía sau Đình Làng, đây là ngôi chợ mới cất, làng Bình Thủy còn một ngôi chợ lâu đời, nằm ở vị trí gần đầu cù lao, dưới bến sông chợ có “bến đò Năng Gù”, từ địa danh đó phát sinh ra “bắc Năng Gù”.

Con Kênh Đình trước “cách mạng mùa Thu” năm 1945, Làng đào con kênh này để làm đường giao thông thủy từ Xép Năng Gù nối liền Sông Cái (sông Hậu Giang), nay đã bắt đầu dùng xáng thổi cát lấp kênh chừng 50 thước tới, và chiếc cầu sắt xây cất qua sông đã bắt được nhịp giữa, cầu này do tư nhân xây cất, nhịp cuối cầu đổ xuống gần cuối chợ.

Vì sao lấp kênh đã có trên 50 năm nay ? Được hỏi, có người cho biết địa phương chủ trương lấp kinh để có đất nền bán cho hộ dân. Xáng thổi lấp kênh, sẽ gây nên sạt lở làm cho nhà cửa không còn, có khi nguy hại tánh mạng của người dân, biết mà vẫn làm, phải chăng “sống chết mặc bây, tiền thầy bỏ túi” ?!!

Ngày 25 tháng 10, ngày giỗ mẹ tôi ở Phú Hòa, tôi ở Sàigòn về, chị tôi ở Bình Hòa xuống, các con trai của chị, con trai của em gái tôi, mấy con gái, con rể, cháu ngoại, cháu cố của anh tôi, trong họ chỉ có con gái của dì tôi, một cháu nội của dì khác tới dự. Hình như lần này, cháu rể tôi không mời họ hàng, hai dì tôi còn có con gái, con rể, con trai, con dâu không thấy mấy người đó, tôi cũng quên không hỏi mấy em, mấy cháu tôi có hay không mời họ.

Dọn cúng gồm một mâm trên bàn thờ, một mâm “trong nhà, trong cửa”, một mâm “đất đai viên trạch”. Anh tôi đã mất năm ngoái, tôi là con trai nên các cháu mời tôi đốt hương khấn vái. Rồi lần lượt chị tôi, em bạn dì của tôi, các cháu đều lễ bái các bàn có mâm cổ, nhang đèn, bánh trái, trà rượu.

Giỗ mẹ, làm cho tôi nhớ đến người, những năm tôi còn nhỏ về quê ngoại vào dịp tết hay các ngày giỗ, có khi cùng mẹ bơi xuồng, vài lần vào ban ngày trên sông Cái vắng vẻ, không thuyền bè xuôi ngược, mẹ tôi bảo: “Gọi to: Đua ông Nược !”, tôi nghe lời làm theo. Bỗng cách xa xuồng tôi chừng 10 thước, có một cột nước từ dưới mặt nước vọt lên cao chừng 2, 3 thước, cột nước ấy thay đổi vị trí theo hướng xuồng tôi bơi, vài lần rồi không có nữa.

Lúc đó tôi chỉ biết ông Nược là con cá, có người nói nó có vú, tôi chưa thấy hình dạng nó lần nào. Lớn lên mới biết nó là cá heo sống ở nước mặn, sao nó có thể sống ở vùng Long Xuyên nước ngọt quanh năm?

Một lần đi bộ từ Phú Hòa ra chợ Long Xuyên, đi khỏi cầu sắt Phú Hòa một đỗi chừng cây số, khúc ấy đường vắng tanh, hai bên không nhà cửa, má tôi kể cho nghe: “Khoảng năm 1945, có một thằng ăn cướp, bị người ta bắt được và chôn sống trên đường, tại khúc nầy !”

Mẹ tôi làm ruộng, làm bánh cho chị tôi bán, xay lúa hàng sáo, bệnh mấy tháng rồi mất trong đêm ở ngôi chùa Phật bên Bờ Ao, tuổi chưa trọn đời người. Thế cũng tròn một kiếp nhân sinh.

Cúng kiếng xong, dọn thành hai mâm, chỉ những người trong gia đình, cánh đàn ông một mâm và đàn bà một mâm. Trong ăn uống chuyện trò trong gia đình. Xong, tôi được đứa cháu đưa về thị xã lấy hành lý ra trạm xe Hùng Cường là xe đò có giường nằm.

Theo chương trình, tôi đã dặn chỗ xe Phương Trang, nhưng cháu gái tôi nói: “Chú đi thử xe có giường nằm cho biết ra sao, thế rồi cháu ấy gọi điện dặn chỗ, mua vé cho tôi, vé giường nằm của xe Hùng Cường từ Long Xuyên về Sàigòn là 140 ngàn đồng, xe chạy qua Phà An Hòa, đi ngang qua Phà Cao Lãnh rồi vào thị xã Sa Đéc, qua Nha Mân, rồi vào trạm nghỉ Tám Ri I gần cầu Mỹ Thuận.

Sau khi nghỉ 20 phút, xe lăn bánh tiếp tục, qua cầu Mỹ Thuận, chạy một lúc trời bắt đầu tối từ Cái Bè, qua Cai Lậy, Trung Lương rồi vào đường cao tốc TpHCM-Trung Lương, đến Sàigòn xe vào Bến Xe Miền Tây, cuối cùng dừng ở Bến trên đường Phó Cơ Điều, rất tiện cho nhừng ai đi thăm, khám bệnh ở Bệnh Viện Chợ Rẩy.

Những ai lên xe nằm ngủ được, những ai lên xe nằm để xem video ca nhạc, tấu hài, lại thêm những ai bệnh cần nằm nên đi xe giường nằm, nhưng xe giường nằm vì chỉ có một cửa lên xuống, giường nệm bằng chất dễ cháy nên rất nguy hiểm khi có người hút thuốc. 

Việt Nam đã chạm dân số 90 triệu vào lúc 2 giờ 45 phút ngày 1-11-2013 là bé gái Nguyễn Thị Thùy Dương tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương ở Hà Nội.

Dân đông, nên nhà cửa nhiều do vậy ngày nay đi lại trên đường Sàigòn – Long Xuyên, nhiều đoạn đường quen thuộc xưa kia, nay trở thành xa lạ vì nhà cửa chen nhau mọc, cầu kỳ đua nhau xây, tuy nhiên nhiều xây cất không quy hoạch, nhà cửa lổn ngổn, nhà cao xen lẫn với nhà thấp, nhà nhỏ cạnh nhà to, nhà tân thời hoa văn, hoa hòe cổ điển trông đối chọi, nhức mắt.

Nhờ lần này đi về bằng xe đò, tôi được biết nhiều điều mới lạ, cầu Vàm Cống, cầu Sa Đéc đã khởi công xây, vài năm nữa từ Sàigòn đi về miền Tây không phải qua phà, ngưòi ta sẽ nhớ tới những chuyến phà Mỹ Thuận, Cần Thơ, Rạch Miễu, Vàm Cống, những người ăn xin, bán hàng rong, vé số, con nước với lục bình trôi trên sông, cũng góp phần vào nỗi nhớ năm xưa.

Sg 28-11-2013

Về thăm nhà năm 2013

Năm nào về Việt Nam, tôi cũng dành thời gian về viếng nghĩa trang gia đình, nơi đó đã chôn cất từ ông bà cố, cha mẹ, chú bác, cô và cả anh em tôi, thăm lại ngôi nhà cũ, ngày nay chỉ còn vài vật dụng ghi dấu tuổi thơ của tôi với chúng như chiếc tủ cẩn dùng để thờ tự ông bà, bộ ván gõ, chiếc bàn mặt lát gạch tráng men, tủ gõ mun dùng để cất giữ sách vở, khai sanh anh em chúng tôi… Mỗi vật vô tri đó đều gắn liền với tôi ít nhiều kỷ niệm.

Tôi ấp ủ từ lâu, nay quyết dành một chuyến đi tìm kiếm thăm họ hàng ở xã Mỹ Hội Đông, huyện Chợ Mới tỉnh An Giang. Ông Cố tôi xưa kia họ Tạ, ở Đình Cũ có ba anh em, ông là anh cả sang Năng Gù lập nghiệp cải sang họ Huỳnh, ông thứ ba vào Rạch Giá lập Nghiệp cải sang họ Lê, sau có con cháu sinh sống ở nhà máy nước thị xã Long Xuyên, nay đã di chuyển không còn liên lạc được và một người em Út vẫn ở Đình Cũ cải sang họ Nguyễn về sau gánh họ này dời về Tham Buôn sinh sống. Chúng tôi đã tìm được họ hàng, gồm các anh em và con cháu.

Tôi có dành một chuyến viếng thăm Núi Cấm, đây là lần đầu tiên tôi đến Vồ Bồ Hong, đỉnh cao nhất trong Thất Sơn 712 thước so với mặt nước biển, nơi đây khoảng thập niên 1930, cha tôi có khắc vào vồ đá chữ Đức Minh sáng tạo và một bài thơ chữ Hán. Đức Minh là hiệu của một nhà tu nơi đây.

Về Gia Đình Phật Tử, lần này tôi được dự lễ Hiệp Kỵ GĐPT Vĩnh Nghiêm, đưọc gặp lại nhiều anh chị em áo Lam Vĩnh Nghiêm.

Được dự lễ tấn phong cấp Dũng của Huynh Trưởng Lê Cao Phan, tác giả Phật Giáo ca, anh sáng tác năm 1951, nhân sự kiện thành lập Tổng hội Phật giáo Việt Nam ở chùa Từ Đàm, Huế. 

Về bạn học, mỗi lần về tôi đều có liên lạc gặp gở những người đồng môn Cao Thắng, Cao Đẳng Sư Phạm Kỹ Thuật riêng những đồng môn ở Đại học Vạn Hạnh, không còn liên lạc được ai còn ở lại Sàigòn.

Tôi được dự ngày Họp Mặt Cựu sinh viên Đại học Sư Phạm Kỹ Thuật Thủ Đức, dịp này gặp lại vài bạn cũ, có người từ khi ra trường năm 1966 đến nay mới gặp lại.

Tôi dự ngày Họp mặt truyền thống Cựu học sinh hai trường Nguyễn Trường Tộ, Phan Đình Phùng. Lần này, tôi gặp lại vài học sinh tôi muốn gặp từ lâu như Lê Văn Qua, Hà Trọng Dũng, Bùi Nghệ…, vẫn còn vài em chưa gặp như Nguyễn Công Minh, Phan Kim Dũng….

Lần này, tôi được mời dự Ngày Nhà Giáo Việt Nam tại Trường Cao Đẳng Nghề Nguyễn Trường Tộ, từ năm 1983 tôi rời khỏi Trường này, nay trở lại mới đó đã ba mươi năm rồi. Với tư cách được mời là Cựu Hiệu Trưởng năm 1975.

Vài hôm nữa, tôi sẽ về quê ngoại để dự ngày giỗ mẹ tôi, do con của anh trai tôi có nhà cửa trên phần đất của mẹ tôi, đãm trách việc cúng kiến. Tôi dự trưóc để nhớ ân nghĩa sanh thành của từ mẫu, sau để gặp lại chị, em và các cháu.

Hôm qua, tôi gặp mấy đồng môn Cao Thắng, họ cho biết năm nay làm “Tất Niên” sớm, đặc biệt dành ưu ái cho tôi, như năm nào các anh đã làm, tôi có lần dự mới đây cũng đã năm, sáu năm rồi.

Năm nay tôi về lâu hon các năm trước, tôi gặp lại nhiều anh em đồng môn, bạn bè, các em học sinh của tôi và dự mấy buổi lễ, những sự kiện ấy làm cho tôi cảm thấy tình cảm được gắn bó, đầy ý nghĩa.

Còn một việc nữa là lần này, tôi mua được nhiều sách mới, vừa rẻ tiền vừa có giá trị và nhất là có sách đáp ứng cho công việc khảo cứu, viết lách của tôi. Có nhiều tiểu thuyết tôi đã có, nay thấy ấn bản mới mua thêm, chẳng hạn như tiểu thuyết của Tự Lực Văn Đoàn, của Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng...

Sg. 23-11-2013

Có những bài viết trong chuyến về Việt Nam năm nầy:

   - Thoang thoảng hương cau
   - Về Miền Tây
   - Thăm người quen cũ
   - Gặp lại Lưu Nhơn Nghĩa
   - Chuyến bay về
   - Nhớ về Sàigòn